Corona in Nederland : Veelgestelde vragen

Onze cijfers zijn deels het resultaat van modelberekeningen. Zijn die wel betrouwbaar? Wat is jullie expertise eigenlijk? De antwoorden op deze én andere vragen vind je op deze pagina.

Bevestigd Bijgewerkt op 28 mei om 14:45

  • Besmettingen 45950 (+182/↑0.4%)
  • Ziekenhuisopnames 11713 (+16/↑0.14%)
  • Intensive care 182 (-3/↓-1.62%)
  • Sterfgevallen 5903 (+32/↑0.55%)

Modelwaardes

  • Besmettingen Besmet: 628.282 (+199/↑0.03%) Ziek: 188.243 (+82/↑0.04%)
  • Ziekenhuisopnames 11.255 (+7/↑0.06%)
  • Intensive Care Opnames: 75 (4%)
  • Sterfgevallen Totaal: 5.939 (+7/↑0.12%) Op IC: 836

Wat is jullie expertise? Beetje last van Dunning-Kruger?

Wees gerust, we denken niet dat we ook maar in de buurt komen van de mensen die al decennia epidemieën bestuderen.

Wij bestuderen complexe systemen, risico en onzekerheid. We onderzoeken bijvoorbeeld de wereldeconomie, het financiële stelsel, computernetwerken en digitaal geld zoals bitcoin. Onze expertise is om dit voor iedereen begrijpelijk en toegankelijk te maken, door het uit te leggen, en signaal van ruis te scheiden. 

Ons model moet je beslist niet zien als een concurrent van de modellen van het RIVM. Het is een wat slimmere, uitgebreidere extrapolatie van de groeicurve dan gewoon het lijntje doortrekken. Niet om te voorspellen wat het effect gaat zijn van een een bepaalde interventie, maar om te laten zien hoe de wereld eruit ziet als je de lijn verder trekt.

Wanneer en hoe passen jullie het model aan? Waarom wijzigen de cijfers soms?

De bevestigde cijfers van RIVM en Stichting Nice verwerken we dagelijks. De extrapolatie die het model vervolgens maakt om een beeld te geven van een mogelijk verder verloop van besmettingen, ziekenhuisopnamen, IC-opnamen en sterfte verandert meteen mee.

Soms passen we ook de parameters van het model aan, zoals het aantal dagen dat tussen twee stappen zit, of het deel van de mensen dat naar een volgende stap gaat.

Dat doen we als er meer kennis beschikbaar komt over deze parameters. Bijvoorbeeld uit onderzoeken onder specifiek Nederlandse patiënten of data uit Nederlandse ziekenhuizen.

Er zijn twee parameters die we in het bijzonder willen bespreken.

Ten eerste de verwachte groei, of anders gezegd, het verwachte effect van genomen maatregelen. Daarvoor gaan we primair uit van wat de analisten van het RIVM verwachten. Let op, het gaat hierbij expliciet niet om de beslissers van het RIVM, OMT of het kabinet, of de social media afdeling van het RIVM, dat zijn heel andere mensen.

Ten tweede de verhouding tussen het aantal besmette mensen, en het aantal mensen dat daadwerkelijk zoveel symptomen krijgt dat je het ziek zou noemen. Over die verhouding is nog veel onzekerheid en debat. Wij rekenen terug vanuit de IC-opnamen, omdat dat het meest betrouwbare cijfers is.

Stel dat 100% van de mensen die besmet raakt ook echt ziek wordt, dan zou een veel kleiner deel van de bevolking nu al immuun zijn dan als 10% van de mensen die besmet raakt ziek wordt. In dat tweede geval zouden velen al covid hebben gehad zonder dat ze het doorhadden.

Als hier meer over bekend wordt, bijvoorbeeld uit bloedonderzoek, zullen we die verhouding aanpassen, waarbij het aantal besmette mensen dus flink groter kan worden.

Maar modellen zijn toch kwaadaardig?

Dat hangt er vanaf. Als je er buitengewoon zorgvuldig mee omgaat, dan kan een model helpen om mogelijke scenario's te verkennen.

Het NRC schreef een mooi artikel over de complexiteit van de modellen die epidemiologen gebruiken, en de vele aannames die moeten worden gedaan en de onverwachte effecten die kunnen optreden.

Er is nog veel onbekend over de eigenschappen van het virus en van het netwerk van mensen waarbinnen het zich verspreidt. De beschikbare data is onvolledig en wetenschappelijke rapportages spreken elkaar tegen. Voor een model moeten veel aanames worden gedaan, en een foute aanname kan door de exponentiële groei een groot verschil maken in uitkomst.

Zelfs als in de meest waarschijnlijke scenario's in je model alles goedkomt, kan zich in werkelijkheid een catastrofe voltrekken die zich pas later openbaart, en dan ben je te laat.

De wetenschap van complexe systemen en beslissen onder onzekerheid schrijft daarom voor om extreem voorzichtig te zijn, en tijd te kopen om:

  1. Testcapaciteit sterk te vergroten
  2. Zorgcapaciteit sterk te vergroten
  3. Meer te weten te komen over de bij-effecten

Deze oproep doen wij en vele andere complexiteitswetenschappers, epidemiologen, natuurkundigen, wiskundigen, economen, informatici, en andere mensen die exponentiële groei snappen al weken, maar het vindt geen gehoor: "waar is je data? waar is je bewijs?", klinkt het dan.

Men verwart het "ontbreken van bewijs" met het "bewijs van het ontbreken van gevaar".

Daarom hebben we besloten om een simulatie te maken, om daarmee te laten zien welke dynamiek de verspreiding heeft. Gegarandeerd niet precies goed, maar het geeft wel een aardig beeld van een mogelijk scenario. En alleen al omdat dit scenario mogelijk is, en de gevolgen catastrofaal kunnen zijn, moet je er rekening mee houden!

Moeten we meer testen?

Ja.

Alleen als je extreem veel meer test krijg je een beeld van de situatie waar we inzitten. Hoeveel mensen zijn al ziek geweest? Groeit het aantal nieuwe gevallen nog of loopt het terug? Hoe druk wordt het volgende week op de intensive care?

Dit gaat verder dan alleen de bekende test van het RIVM. Ook steekproeven om via bloedonderzoek te achterhalen hoeveel mensen al immuun zijn kunnen helpen, of bevolkingsonderzoek naar symptomen.

Hoe meer je weet, hoe meer risico je kunt nemen, omdat je een deel van de catastrofale uitkomsten kunt uitsluiten.

Waarom doen jullie niets met de getallen van RIVM?

Omdat er vanaf het begin beperkt is getest, en omdat de selectiecriteria een aantal keer zijn aangepast. Op dit moment wordt slechts getest als iemand tot een kwetsbare groep behoort, of als steekproef in de zorg

De reeks van nieuwe positief geteste gevallen is daarom onbetrouwbaar als indicator voor de groei, de belangrijkste factor in de verspreiding. Een vertraging van de groei zegt iets over de verwachting van de toekomst. Of dit nu komt door effectieve maatregelen, verzadiging van het netwerk, of een eigenschap van het virus dat we nog niet kennen. Daarom gebruiken we de reeks van opnamen op de intensive care als primaire groeicijfer, en de sterfte als (lagging) controlereeks.

Wat is de waarschijnlijkheid of onzekerheid?

Geen enkel model kan een precies kloppende voorspelling van de toekomstige verspreiding geven. Hooguit kun je er scenario's mee maken, gebaseerd op een heleboel aannames over het virus en de verspreiding. Je zou iets over de waarschijnlijkheid kunnen zeggen als je een groot aantal simulaties doet met verschillende parameters. Dat is misschien onderwerp voor vervolgonderzoek.

Onze simulatie heeft als doel om te laten zien dat als je heel redelijke, conservatieve aannames doet, gebaseerd op de nog heel beperkte wetenschappelijke rapporten die er zijn, dat je dan rekening moet houden met een grote druk op het zorgsysteem.

Moeten we dan nu in lockdown?

Wat is een lockdown? Wij denken dat je niet moet praten in wel of niet in lockdown, maar over een schaal van geen tot heel veel maatregelen. Je zou kunnen zeggen "meer lockdown" of "minder lockdown". We schreven daar uitgebreid over in dit artikel.

Zolang de situatie waarin we verkeren onzeker is, en een grote catastrofe niet is uitgesloten (overspoelen van de zorg, blijvende schade van de ziekte) zou je wat ons betreft de connectiviteit sterk moeten verlagen. Totdat je meer inzicht hebt. Meer lockdown dus.

Maar wat nou als het toch meevalt?

Dan vieren we feest, samen met de rest van het land. We hebben dan geluk gehad, of zijn gered door de nu nog verborgen en ongepubliceerde wijsheid van de overheid. Maar, overreactie is vervelend, onderreactie is dodelijk.

Gaat het beleid van thuiswerken en scholen dicht helpen?

Elke verlaging van connectiviteit helpt. Beleid op zichzelf helpt dus alleen als het daadwerkelijk zorgt voor minder mogelijkheid voor het virus om een ander te besmetten. Je moet stoppen met de sportclub dus niet vervangen door een andere drukke bezigheid.

We zitten nu (22 maart) op een groei van ongeveer 20-25% per dag voor de positieve testen van RIVM, de toelatingen tot de intensive care en de sterfte. Dat betekent een verdubbeling elke 3-4 dagen. Het effect van de eerste maatregelen in Brabant (6 maart) en Nederland (9 maart) zou intussen zichtbaar moeten worden. We verwachten er geen wonderen van, omdat de groeisnelheid in landen die voorlopen in aantal besmettingen en meer maatregelen hebben getroffen (zoals Italië) ook nog steeds hoog is. Italië zit nu op een verdubbeling van de sterfte elke 5 dagen.

Als de groei bij ons ook blijkt te vertragen, of als we strengere maatregelen nemen, dan zullen we dit ook verwerken in onze simulatie. Merk wel op dat een verandering van beleid pas over twee weken effect heeft bij de intensive cares. De mensen die dan in de intensive care komen zijn nu al besmet.

Het RIVM en de overheid weten het toch veel beter?

Het is zeker dat men daar meer data heeft dan wij, veel betere en complexere modellen, en veel meer inzicht in de strategie. Het zou geweldig zijn als men de data openbaar maakt, zodat we elkaar kunnen helpen, en inzicht krijgen in de verwachtingen die de overheid heeft.

Het is echter ook waarschijnlijk dat men daar ook met allerlei onzekerheden zit:

  • Er is wetenschappelijk nog erg veel onbekend, dus ook bij de overheid moet men aannames doen.
  • Het RIVM heeft een track record van achter de feiten aanlopen.
  • Het RIVM zegt zelf dat het een regie-organisatie is, en expertise van buiten bijeenbrengt, en er dan over vergadert in een bestuurlijk afstemmingsoverleg.
  • Mark Rutte zegt zelf dat het 100% van de beslissingen moet nemen met 50% van de kennis.

Het is beslist niet uitgesloten dat men de dynamiek van de verspreiding heeft onderschat. Artsen zijn gespecialiseerd in het verloop van de ziekte, virologen in de eigenschappen van een virus. Dat betekent niet dat je automatisch kennis hebt van complexiteit en beslissen in onzekerheid.

Een verklaring zou zijn dat men allerlei experts aan tafel heeft gehad, de beste in hun vak, maar dat de belangrijkste experts niet waren uitgenodigd.

Hoe zit het met het aantal beschikbare intensive care-bedden?

Situatie 1 april 2020

De afgelopen dagen is er veel gesproken over het vergroten van de IC-capaciteit. Het getal van 2400 IC-bedden viel regelmatig. In een toelichting sprak minister De Jonge gisteren over 2400 bedden, waarvan 1900 voor corona-patiënten. Dit is volgens de beroepsvereniging van IC-verpleegkundigen ook echt het absolute maximum.

We houden daarom nu de volgende cijfers aan:

  1. De minimumcapaciteit voor coronapatiënten: 575 bedden.
  2. De opgeschaalde capaciteit voor coronapatiënten: 925 bedden.
  3. De noodcapaciteit voor coronapatiënten: 1.900 bedden.

Nieuwe informatie zullen we uiteraard verwerken!

Situatie 24 maart 2020

Goed dat je het vraagt, want daar is nogal wat onduidelijkheid over. Die vaagheid kunnen we niet helemaal wegnemen, maar we kunnen je wel vertellen welke cijfers wij op dit moment aanhouden:

  1. De minimumcapaciteit voor coronapatiënten: 575 bedden.
  2. De opgeschaalde capaciteit voor coronapatiënten: 925 bedden.
  3. De noodcapaciteit voor coronapatiënten: 1.425 bedden.

Het eerste getal komt van Diederik Gommers van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care. Hij sprak erover op Radio 1 en vertelde daar ook dat er “in een crisisfase opgeschaald kan worden tot ongeveer 1.500 bedden voor coronapatiënten”.

Dat opschalen is inmiddels in werking gezet. Zowel de NOS als het Algemeen Dagblad rapporteren inmiddels over een aantal van 925 beschikbare bedden voor coronapatiënten. De volgende stap is het ophogen naar de – vooralsnog – maximale noodcapaciteit van 1.425 bedden voor coronapatiënten.

Hier zijn nog een aantal kanttekeningen bij te maken:

  • Er zijn in totaal méér dan 1.425 IC-bedden beschikbaar. Een deel van de totale capaciteit is voor andere patiënten bedoeld: niet alleen coronapatiënten hebben intensieve zorg nodig.
  • Er wordt al gesproken over het verder ophogen van het aantal beschikbare IC-bedden. De belangrijkste beperkende factor op dit moment is het aantal beschikbare beademingsapparaten.

Kortom: deze getallen zijn niet in steen gebeiteld, maar een zogeheten running target. De Nederlandse zorginstellingen zullen koste wat kost een poging doen om het aanbod van bedden op te schroeven naarmate de vraag toeneemt.

Altijd op de hoogte